NIEZWYKŁY KLIMAT KRAKOWSKIEGO KAZIMIERZA

    Krakowski Kazimierz to miejsce szczególne, ponieważ ukształtowane przez sąsiedztwo tradycji  chrześcijańsko – żydowskiej. Przed wybuchem wojny żyło tu ok. 164 tys. Żydów, co stanowiło ok. 25% ludności. 

Krakowski_kazimierzpl_berka9-300x200

        We wspomnieniach dawny Kazimierz jawi się jako dzielnica ubogich Żydów. Szewcy na ulicy reperowali buty, krawcy robili przymiarki, dookoła stragany, sklepiki, wszędzie  biegające brudne dzieci, po Miodowej przechadzające się prostytutki, dużo szmulików (żebraków),  słowem – szara bieda. Bogaci Żydzi mieszkali przy ul. Dietla.

     Obecnie zarejestrowanych jest ok.150 Żydów w całym Krakowie, ale  dzisiejszy Kazimierz nadal przyciąga turystów z całego świata pragnących poczuć atmosferę dawnego świata. Spotkamy przechadzających się chasydów, rabinów, hebrajskie napisy na budynkach, możemy kupić falafel (kotleciki z ciecierzycy lub bobu), spróbować koszernego  jedzenia, wejść do mykwy i codziennie czynnej synagogi. Możemy poczuć atmosferę z obrazów Marca Chagalla i usłyszeć ludzką tęsknotę za światem, który bezpowrotnie odszedł.

nowy

          Zwiedzanie zacznijmy od Placu Nowego. Taki nowy to on nie jest, skoro ma ponad 400 lat. Ten obszar zajęli w XVI w. Żydzi wypędzeni z Ciechanowa. Spełniał`on funkcję typowo handlową, tu królowały jatki, kramy. Potocznie zwany Okrąglakiem, obecnie mówią na niego Rondel, wpisany od 2008 roku do rejestru zabytków. Tu odbywają się targi staroci, tu promuje rękodzieło, zdrową żywność, kupisz zapiekanki. 

miodova na szerokiej

 

 

lemonanahamantasze

         Serdecznie polecam Cheder Cafe na rogu ulic Jakuba i Józefa z pyszną kawą,  herbatą po marokańsku i lemonaną( rodzaj lemoniady) oraz hamantasze z bakaliami. Dobrze zjeść można w Miodovej z kuchnią częściowo otwartą, a szybko przekąsić w barze Corner Burger. Dudi.blog.pl w poście „szczyt sezonu” poleca knajpkę Omerta.  

stnagoga kpa

         Centrum miasta była zawsze ul. Szeroka. Tu znajduje się Stara Bożnica zbudowana na przeł XV/XVI w. Z dawnego wyposażenia zachowała się oprawa szafy ołtarzowej do przechowywania Tory. To tutaj  T. Kościuszko przyrzekał, że „obchodzi go jeno opłakany stan Ojczyzny i uszczęśliwienie wszystkich mieszkańców, do których i Żydów zalicza, leży mu na sercu”. Obecnie to filia  Muzeum Historycznego.

syna remuh

          Pod nr 40 mieści się malownicza synagoga Remuh, a wokół niej cmentarz – kirkut, na którym jest grób Mojżesza Isserlesa, najsłynniejszego talmudysty zm. w 1572 r. Do tego grobu podążają Żydzi z całego świata. Nawet Niemcy nie tknęli tego grobu. Pamiętajmy, że Żydów nazywa się Am – ha – sejfer, narodem książki. Jest to bowiem jedyny naród, w którym nie było i nie ma analfabetyzmu. Od najwcześniejszych lat modlitwa  powiązana jest z czytaniem. Handel książkami, antykwariaty to ich domena. Z mądrości uczonych Żydów korzystali nawet profesorowie uniwersytetu. Przed skwerkiem tablica upamiętniająca zagładę w czasie wojny. Na chwilę zatrzymajmy się przed domem z nr 14, tu przyszła na świat Helena Chaje Rubinstein, twórczyni imperium kosmetycznego, przyjaciółka Chagalla, Modiglianiego, Picassa, Dalego. Pod nr 6 mykwa – rytualna łaźnia.

synagoga_izaaka_jakubowicza

        Na ul. Jakuba dostrzec można elewację największej synagogi Izaaka ufundowaną przez Izaaka Jakubowicza żyjącego niezwykle skromnie. Legenda głosi, że przyśniło mu się, iż pod mostem jest ukryty skarb. Powiedział o tym pilnującemu go żołnierzowi, a ten wyśmiał go i stwierdził, że jemu też śniło się, że niejaki Ajzyk ma ukryty skarb w piecu. Izaak przyszedł do domu, rozebrał piec i znalazł skarb. Wybudował synagogę zwaną również jako Ajzyka. Wielokrotnie rabowana, niszczona, palona, obecnie wpisana do rejestru zabytków. 

ul. Dajwor 18 Galicja

         Cały czas trzeba się rozglądać, tyle tu zabytków, kościołów, synagog, muzeów. Warto na kamieniczkach poszukać ukośnych blizn po mezuzach (zwiniętym pergaminie umieszczonym w podłużnym pojemniczku ). Miała przypominać mieszkańcom o obecności Boga. Jedyną kompletną mezuzę można zobaczyć przy wejściu do Muzeum Żydowskiego Galicja przy ul.Dajwór.

kościół bozego cial

      U zbiegu ulic Św. Wawrzyńca i Bożego Ciała spostrzegamy gotycką bryłę kościoła. Mityczne początki świątyni wiążą się z kradzieżą monstrancji  z hostią w kościele Wszystkich Świętych. Kiedy złodzieje zorientowali się, że ona nie jest złota, wyrzucili ją do rowu. Nad tymi bagnami pojawiły się światełka. Ludzie odbywali procesje, więc w tym miejscu Kazimierz Wielki postanowił wybudować kościół pod wezwaniem Bożego Ciała. Na szczególną wagę zasługuje XVII w. ołtarz z obrazem Narodzenia Pańskiego, stalle, witraże, ambona, barokowa kaplica. To jeden z piękniejszych kościołów obok Mariackiego. 

stara zajezdnia

         Czy jest na świecie takie miasto, gdzie krzyżują się ulice Bożego Ciała i Rabina Meiselsa lub Świętego Sebastiana z Berka Joselewicza? Kościoły obok synagog?  Czy wiecie, że w koncercie muzyki żydowskiej  sławnego L. Kozłowskiego nie usłyszycie  Żydów?  „Same gojki i goje”  – mówi maestro. Po koncercie w Tuluzie pewien rabin zapytał artystę, skąd wziął tylu krystalicznie śpiewających w języku jidisz, ten wyznał: ” rebe, to są gojki! Z Krakowa!”.  Na tym polega osobliwość Kazimierza.

ołtarz w k bozego ciala                  W dn. 5 lipca w Synagodze Tempel, Miodowa 24 odbędzie się koncert L.Kozłowski i Przyjaciele. Warto posłuchać tych charakterystycznych rytmów i tego zaśpiewu. W tych pieśniach ożywają martwe kamienie, holocaust, dawny świat. „I tylko drzewa pytają, gdzie ten Kazimierz”. 

         Proszę posłuchać wspaniałej piosenki „Memento Moritz” J. Cygana z muz. L. Kozłowskiego o b.dobrym szewcu, który po odgłosach na chodniku poznawał swoje buty. Aż przyszedł dzień, kiedy usłyszał straszny stukot. To te buty go zabiły. „Memento Moritz”.

synagoga_izaaka_jakubowicza_wikip

          W dn 25.VI – 2 VII trwa Festiwal Kultury Żydowskiej i będzie można poczuć, jak ta niezwykła przestrzeń ożywa dobrą muzyką, literackimi dyskusjami, a przede wszystkim rozmaitymi warsztatami, m.in. w kultowej Piekarni Mojego Taty kontynuującej tradycje pana Bajgla, będzie można samemu upiec chałkę żydowską (niesłodką) lub  polską (słodką z kruszonką). Przygotowano aż 300 rozmaitych wydarzeń, będzie w czym wybierać. Reklamówki na 25 lecie FKŻ można prać i suszyć, są wielokrotnego użycia.

reklamówki mozna prać, suszyć

      Niech czas się zatrzyma. Przyprowadź tu swoje dzieci na lekcję nie tylko historii, ale i tolerancji. Niech pooddychają innością:  atmosferą, religią, językiem, kulturą. To wzbogaca duchowo, uczłowiecza, czyni otwartym, uczy kompromisu. Być może nie napiszą na murze: Żydzi do gazu. Tikkun ołam to w judaizmie naprawianie świata. Spróbujmy i my wziąć udział w tym naprawianiu i zmienianiu na lepsze.

synagoga_postepowa_wiki5

SYNAGOGA  POSTĘPOWA

62 uwagi do wpisu “NIEZWYKŁY KLIMAT KRAKOWSKIEGO KAZIMIERZA

  1. Przed kilku laty przemierzałem Kazimierz nocą, wracając z miasta zbłądziwszy nieco. Wydał mi się prowincjonalnym miastem jakich wiele. Byłem tam również w dzień, tym razem już jako turysta zawieziony tam przez córkę, która chciała nam pokazać trochę krakowskiej egzotyki. Pochodziliśmy po mieście, wypiliśmy kawę w jakimś ogródku kawiarnianym, zrobiliśmy sporo zdjęć.
    Teraz, po przeczytaniu tego tekstu widzę, że nic nie wiem o tym rozdziale historii i to nie tylko krakowskiej historii.
    Dziękuję i pozdrawiam

    Polubienie

    1. Niedawno oglądałam wywiad z Nicolasem Frankiem, który nie mógł zrozumieć, dlaczego jego ojciec Hans Frank, bogaty prawnik dobrowolnie zaciągnął się do wojska i wysyłał na rampę Żydów. „Myślę, że zgodnie z nauką kościoła, czeka go tylko piekło”. Syn, przeciwnik kary śmierci, uważa, ze ojcu słusznie się należała za popełnione morderstwa. Gorzkie słowa, do przemyśleń dla tych, którzy tak ochoczo chcą na wojnę.

      Polubienie

  2. Szkoda, że w tych dniach tam nie mogę być.
    Ale z zapartym tchem czytałam o tym co tam sie dzieje i dziać się będzie.
    A Tobie dziękuje za ciekawy spacer uliczkami i zabytkami Krakowskiego Kazimierza.

    Spokojnej Nocki 🙂

    Polubienie

  3. Kazimierz zawsze był moją ulubioną dzielnicą Krakowa. Pamiętam go, gdy jeszcze nic się tam nie działo, natomiast straszyło sporo ruin. Potem widziałem jak pięknieje, jak ożywa… Dzięki za przypomnienie, zatęskniłem aby ponownie pojechać do Krakowa i Kazimierza 🙂

    Polubienie

    1. Do chwili obecnej nie wszystkie kamienice są odnowione. Wspomniana wcześniej synagoga Tempel była magazynem, w czasie wojny wiele było zdewastowanych, dzielnica popadła w ruinę. Powoli wraca magia Kazimierza.

      Polubienie

      1. Ściślej nie tyle magazynem, co siedzibą, halą produkcyjną i magazynem jakiej spółdzielni produkcyjnej inwalidów, co bodaj kapcie robili…:) Jakem jej bodaj w 1989 oglądał, jednego inwestora prowadząc, co jej myślił z ruiny podnieść, tośmy podziwiali pod stropem gniazd jaskółczych wyściełanych przez zmyślne ptastwo strzępami z wyściółek onych kapci…
        Kłaniam nisko:)

        Polubienie

    1. Proszę zwrócić uwagę na architekturę. Kazimierskie budynki różnią się od reszty Krakowa. Niezwykłe są m.in. Miodowa 19, Brzozowa 15, czy stara zajezdnia. Nawet te nieodrestaurowane mają swój niepowtarzalny klimat.

      Polubienie

  4. Dopiero od przyszłego roku ma być możliwość bezpośrednich połączeń lotniczych na trasie Japonia-Polska oraz w drugą stronę. Wówczas lądować będę już prawdopodobnie w Warszawie, jednak jeszcze póki co we Wrocławiu lub właśnie w Krakowie. Dlatego z zainteresowaniem przyjmuję kolejny wpis na temat tego miasta na Twoim blogu, Ultro. Bo ileż można oglądać to samo 😉 i nieważne, że zwykle tylko przy okazji.

    Pozdrawiam z niezmienną sympatią.

    Polubienie

  5. ~Anzai

    Wspaniały, nastrojowy post!
    Podobne dzielnice mamy w Łodzi, chociaż tu jest ich znacznie więcej. Łódź to jedyne w Polsce miasto „Czterech kultur”, gdzie stykały się granice trzech zaborów. Od XIX w. Żydzi, Niemcy, Rosjanie i Polacy mieszkali razem, stąd też nie powstały wydzielone enklawy. Obok kościołów rzymsko katolickich i ewangelicko augsburskich można zwiedzać potężne synagogi, i cerkwie. Także cała infrastruktura kulturalna i gospodarcza tych mniejszości narodowych jest o wiele bardziej rozwinięta, niż w innych miastach polskich (film „Ziemia Obiecana”). Niestety nie mamy historycznych zabytków, więc turystyka odpada.
    Pozdrawiam
    Andrzej Rawicz (Anzai)

    Polubienie

    1. W Krakowie Żydzi nie zintegrowali się, zbyt wiele było uprzedzeń ze strony Polaków, myślę, że tolerancyjne młode pokolenia będą żyły obok siebie w zgodnej harmonii. Pozdrawiam.

      Polubienie

  6. ~Maciej

    Kazimierz… legenda, godziny całe tam przeszwendałem się w zachwycie. Żal ludzi, żal klimatu, żal miejsca.
    Dawno nie byłem, ale przy najbliższej okazji…

    Polubienie

    1. W. Pol stwierdził, że „wjeżdżając do Krakowa, kto nie był Polakiem, ten się nim staje”. Zabytki mają swój urok, przyciągają pięknem. Tyle że cały czas masz głowę uniesioną w górę.

      Polubienie

  7. Z przyjemnością przypomniałam sobie Krakowski Kazimierz, który zwiedzałam chyba ze cztery lata temu. Pamiętam, że największe wrażenie zrobił na mnie kościół pod wezwaniem Bożego Ciała. Dziękuję za spacer 🙂

    Polubienie

  8. Ciekawa jestem – gdzie było więcej Żydów; w Kazimierzu, Częstochowie czy Łodzi??? W Kazimierzu jeszcze nie byłam, więc dziękuję za przewodnictwo tej wycieczki 🙂 ja to mam szczęście; po Kołobrzegu oprowadzała nas Marchewka, a po Kazimierzu Ultra; super; tak poznaję „ukochany, umiłowany kraj…” pozdrawiam 🙂

    Polubienie

    1. Wiki podaje, że w 1939 r. najwięcej Żydów było w Białymstoku – 43% ogółu ludności, potem w Lublinie – 34,7%, następnie w Łodzi 33,5 %, Radomiu – 32,3 %, Lwowie – 32 % i w Krakowie – 25,8 %.
      Ja też byłam w Kołobrzegu u Marchevki. Na tym polegają wycieczki blogerów. Pozdrawiam.

      Polubienie

  9. Kraków to jedno z moich ulubionych polskich miast. Ma niesamowity klimat.
    Co do Żydów, to aż trudno uwierzyć, że przed wojną mieszkało ich w Polsce aż kilka milionów. Polacy są uważani za nietolerancyjnych, a jednak w Polsce było wtedy najwięcej Żydów w całej Europie.
    Pozdrawiam:)

    Polubienie

    1. Wikipedia podaje, że w całej Polsce w 1939 r. mieszkało 3.474 tys. Żydów, co stanowiło niecałe 10% ogółu. Holokaust przetrwało 40-100 tys., a kolejne 50 tys. to repatrianci, głównie ze Wschodu. Normalizacja społeczności żydowskiej zaczęła się po r. 1989 i wtedy zaczęto restaurację Kazimierza. Pozdrowienia.

      Polubienie

    2. Polska zasłynęła nie tylko z dużej ilości zamieszkałych Żydów, ale z tego, że była PIERWSZYM krajem, które pozwoliło Żydom osiedlać się w miastach. Do czasów króla Kazimierza Wielkiego Żydzi mogli mieszkać tylko na wsiach.

      Polubienie

  10. Krakowskie ‚stare miasto’ i Kazimierz mają niezwykłą atmosferę, więc dlatego tam chętnie wracam, nawet kilka razy w roku. Kiedy byłam w Krakowie po raz pierwszy, lata temu, zachwycił mnie do tego stopnia, że ‚popełniłam’ wtedy swój pierwszy wiersz, oczywiście na temat Krakowa.
    Ech, wywołałaś wspomnienia swoim postem;-)))

    Polubienie

  11. ~Stokrotka

    Pięknie.
    Znam też Miasteczko różnych snów czyli Kuzmir /Kazimierz Dolny nad Wisłą/.
    To miejsce szczególne, które kocham od lat. Mekka polskich malarzy, Najpiękniejsze dla mniej polskie miasteczko.
    Tam wiele lat temu wędrując po lesie znalazłam porozbijane macewy. Dopiero wiele lat póżniej pozbierano je i ustawiono przy wejściu na kirkut.

    Pozdrawiam serdecznie

    Polubienie

  12. Klik dobry:)
    Wielokrotnie byłam w Krakowie, ale nigdy na Krakowskim Kazimierzu.
    Dziękuję więc za tę historyczną wycieczkę. Zawsze twierdziłam, że blogi poszerzają horyzonty.

    Pozdrawiam serdecznie.

    Polubienie

  13. Ultra, Kazimierz to moje oczko w głowie. Ba, ja w ogóle jestem judeofilką. Dzięki za rzetelny opis, wykorzystam przy następnej wizycie w Krakowie. Mam jeszcze małe dopowiedzenie: spotkałam się z określeniem „ludzie księgi” czy też „ludy księgi” nie tylko w odniesieniu do Żydów, ale dla oznaczenia trzech wielkich religii: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Na górze Nebo (to jest w tej chwili Jordania), tam skąd Mojżesz patrzył na Ziemię Obiecaną stoi niezwykły pomnik „ludów Księgi” właśnie. Pozdrawiam bardzo serdecznie, szalom.

    Polubienie

    1. A we Wrocławiu, w Synagodze pod Białym Bocianem (też mamy, a co!) trwa właśnie festiwal kultury żydowskiej Simcha. Nie uczestniczę, bo jak wiesz, błąkam się po „cwanej” stolycy.
      Szalom 🙂

      Polubienie

      1. Szalom Alejchem – Pokój Wam, ludziom dobrej woli.
        Dobrze, że podpowiedziałaś o festiwalu we Wrocławiu. Może kogoś zaciekawi, pójdzie na koncert.

        Polubienie

  14. W dzielnicy żydowskiej Krakowa byłam w 2011 roku. Pamiętam, że nie zachwycało to miejsce przepychem. Raczej szarością. Nie pamiętam dlaczego, ale nie mogłyśmy wejść na zabytkowy Cmentarz.
    Zawsze chciałam być na Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie i posłuchać na żywo muzyki klezmerskiej i chasydzkiej, ale dotąd nie miałam okazji. Może kiedyś?
    Pozdrawiam Ultro:)

    Polubienie

  15. Dzięki za odwiedziny u mnie. z ciekawością zajrzałam tutaj – bez pukania i przyznam, że chętnie poczytam więcej, zasiądę z kawusią w wolnej chwili.
    Mam nadzieję, że w sierpniu zahaczę o Kraków, bo teraz w planie Słowacja. W Krakowie byłam dawno temu, przejazdem, ale studiują tam moi bratankowie i opowiadają… Pozdrawiam:-)

    Polubienie

  16. Ty na prawdę dużo wiesz na temat Krakowa i okolic. Chylę czoła przed Tobą, tym bardziej, że od zawsze nie przepadam za historią. Myślę, że jako przewodnik spisałabyś się na medal 🙂

    Na Kazimierzu przebywam czasami i faktycznie panuje tam taki specyficzny klimat: wyjątkowy, magiczny. Parę razy byłam w kościele św. Anny na mszach intencyjnych do św. Rity. Bardzo piękna tradycja. 22 każdego miesiąca schodzi się cała rzesza ludzi z wszelakimi swoimi intencjami i prośbami, których symbolem są przyniesione do kościoła róże. Na zakończenie mszy ksiądz idzie przez cały kościół i święci kwiaty wzniesione ku górze. Niesamowity widok 🙂

    Ściskam serdecznie 🙂

    Polubienie

  17. ~Bet

    A wiesz, że nigdy nie zastanawiałam się nad niezwykłością skrzyżowań ulic o katolickich i żydowskich nazwach. To znamienne i faktycznie niezwykłe.
    Kazimierz pięknieje, to fakt. Mnie jednak trochę przeszkadza ten turystyczno-komercyjny posmaczek snujący się po uliczkach i podwórkach gdzie stało się tyle tragedii… To jest chyba cena za renowację.

    Polubienie

  18. Dziękuję Ci bardzo za tę ciekawą wycieczkę w przeszłość 🙂

    Ja w Krakowie byłem parę razy, ale na Kazimierzu to jeszcze nigdy… Faktycznie wygląda to wszystko jak zupełnie inny świat.

    Wielu moich krakowskich przyjaciół bardzo sobie chwali tę dzielnicę – teraz już rozumiem dlaczego 🙂

    Pozdrawiam!!

    Polubienie

  19. Nie jestem pewna, czy kiedykolwiek Polacy, a szczególnie „Polacy- patrioci” przestaną być antysemitami. Aż niedobrze się robi, czytając na Onecie niektóre obraźliwe komentarze. Przecież ten naród wybrany przez Boga tak wiele wycierpiał przez lata. Dwa czy trzy razy już pisałam o tym na moim blogu, ostatni raz chyba po śmierci Bronisława Geremka.
    Pozdrawiam.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s